Λεξικό Φρασεολογισμών (Θώμου et al. 2026)
Όλα τα λήμματα
| Φράσημα | Καθοδηγητική λέξη | Συχνότητα |
|---|---|---|
| λέγε λέγε ([ΡΦ]) | ⊂ ΕΠΙΜΟΝΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
λέγε λέγε [ΡΦ]
λέγε λέγε Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «λέγε λέγε θα πείσω κάποιον», όταν θα πείσω κάποιον με επιμονή και επανάληψη. Παραδείγματα ◉ Λέγε λέγε κάθε μέρα, θα κουραστούμε ακόμη και από τις υποκλοπές και τις πικάντικες ιστορίες, πολλώ μάλλον καθώς οι λεπτομέρειές τους δεν μπορούν διαρκώς να ανανεώνονται. Ύφος ♢ Προφορικό Γραμματικοί περιορισμοί → ΡΦΣΥΝΟΠΤΙΚΟ |
||
| με (κάτι από) αέρα [ΟΦγενική] | ⊂ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
με κάτι από αέρα [ΟΦγενική]
με αέρα [ΟΦγενική] Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «με αέρα σταρ», όταν κάποιος έχει ύφος που μοιάζει σε κάποιον διάσημο, σταρ. Παραδείγματα ◉ «Αν δεν ήμουν εγώ, κανείς δε θα έδινε σημασία σε ένα κομμάτι γυαλί», σκέπτεται τώρα η κυρία με το πλατινέ μαλλί, με κάτι από αέρα Μέριλιν, που σκάει κάτω από το τσιντσιλά παλτό της, το οποίο δεν είχε κανένα λόγο να φορέσει Απρίλη μήνα. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| μια ωραία πρωία [ΡΦ] | ⊂ ΞΑΦΝΙΚΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μια ωραία πρωία [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «μια ωραία πρωία», όταν αναφερόμαστε σε ένα γεγονός, συνήθως δυσάρεστο, που έγινε χωρίς να το περιμένουμε και δεν αναφέρουμε πότε ακριβώς έγινε. Παραδείγματα ◉ Όμως, ξαφνικά, μια ωραία πρωία διαπίστωσε ότι «το ταμείο είναι μείον», ενώ οι υποχρεώσεις -όπως συνήθως- έτρεχαν. Ύφος ♢ Ειρωνικό |
||
| μια {και/που} το φέρνει {η κουβέντα/ο λόγος} | ⊂ ΣΥΝΔΕΣΗ/ΣΥΖΗΤΗΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μια και το φέρνει η κουβέντα
μια και το φέρνει ο λόγος μια που το φέρνει η κουβέντα μια που το φέρνει ο λόγος Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «μιας και το έφερε η κουβέντα», όταν θέλουμε να πούμε κάτι σχετικό με αυτό που αναφέρεται, γίνεται συζήτηση. Παραδείγματα ◉ Μια και το έφερε η κουβέντα για εγκυκλοπαίδειες, ρίξτε μια ματιά και σε μια ελληνική προσπάθεια για την δημιουργία μιας ανοιχτής εγκυκλοπαίδειας, τύπου wikipedia. Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| ονόματα δε λέμε, {οικογένειες/υπολήψεις} δε θίγουμε | ⊂ ΥΠΑΙΝΙΓΜΟΣ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
ονόματα δε λέμε, οικογένειες δε θίγουμε
ονόματα δε λέμε, υπολήψεις δε θίγουμε Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ονόματα δε λέμε, οικογένειες δε θίγουμε», όταν λέμε κάτι άσχημο για κάτι ή κάποιον και δε δίνουμε τα ακριβή του στοιχεία, αλλά ο άλλος μπορεί εύκολα να τα καταλάβει. Παραδείγματα ◉ Την προηγούμενη δεκαετία, κάποια εταιρεία (ονόματα δε λέμε, οικογένειες δε θίγουμε) δεν ήθελε να λέμε τα κινητά της «τηλέφωνα», αλλά «multimedia υπολογιστές», κάτι που ήταν φυσικά εντελώς εκτός πραγματικότητας. Ύφος ♢ Ανεπίσημο, ειρωνικό |
||
| όπου [ΟΦ1], βλέπε [ΟΦ2] | ⊂ ΣΥΝΔΕΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
όπου [ΟΦ1], βλέπε [ΟΦ2]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «όπου βλέπεις σεισμό, βλέπε ζημιές», όταν θέλουμε να δείξουμε ότι ο σεισμός έχει πολύ στενή σχέση με τις ζημιές. Παραδείγματα ◉ Στην προκειμένη περίπτωση, όπου καταπίεση, βλέπε στρατό. |
||
| πηγαίνω [ΟΦπρόσωπο] μέσα | ⊂ ΤΙΜΩΡΙΑ ⊃ ΦΥΛΑΚΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πηγαίνω [ΟΦπρόσωπο] μέσα
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ότι πηγαίνω κάποιον μέσα», όταν βάζω κάποιον στη φυλακή. Παραδείγματα ◉ Πριν από 5 χρόνια είχε επεισόδιο με την αστυνομία. Τον πήγαν μέσα για αντίσταση κατά της αρχής, μετά από επεισόδιο με πρώην φίλη του. Ύφος ♢ Ανεπίσημο
Διαναφορές
|
||
| ούτε που [ΡΦ] | ⊂ ΤΙΠΟΤΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
ούτε που [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ούτε που σκέφτηκα κάτι», όταν δεν το σκέφτηκα καθόλου. Παραδείγματα ◉ Άρχισε, λοιπόν, να αναζητά σπόρους παραδοσιακών ποικιλιών στο διαδίκτυο, κάτι που τον οδήγησε στην ανακάλυψη ενός ολόκληρου κόσμου που ούτε που φανταζόταν ότι υπάρχει. |
||
| όχι χωρίς [ΟΦ] | ⊂ ΜΑΖΙ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
όχι χωρίς [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «όχι χωρίς παρέα», όταν εννοούμε με παρέα. Παραδείγματα ◉ Σήμερα η Ευρωπαϊκή Ένωση οφείλει να πάρει πολιτικές πρωτοβουλίες και να στηρίξει, όχι χωρίς όρους, την πορεία εξόδου από την κρίση. |
||
| πάνω [ΠΡΟΘΦσε] | ⊂ ΣΥΝΔΕΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πάνω [ΠΡΟΘΦσε]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πάνω σε ένα θέμα», όταν αναφερόμαστε σε μια άποψη σχετικά με ένα θέμα. Παραδείγματα ◉ Θέλω να είμαι πολύ ξεκάθαρος πάνω σε αυτό το ζήτημα. |
||
| πάνω σε [ΟΦκατάσταση] ([Φ]) | ⊂ ΟΤΑΝ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πάνω σε [ΟΦκατάσταση] [Φ]
πάνω σε [ΟΦκατάσταση] Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πάνω στον θυμό του φώναξε», όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι στο πλαίσιο στο οποίο φώναξε υπήρχε θυμός. Παραδείγματα ◉ Πήδηξε από το παράθυρο πάνω στον πανικό του από τα 5,4 Ρίχτερ. Μεταφορικό < Μεταφορικό: τόπο (πάνω) αντί για χρόνο (όταν) Συμπλήρωση κενών ⓘ ΟΦ = κυνηγητό |
||
| ποιος μπορεί να πει ότι [ΡΦ] | ⊂ ΠΑΡΑΛΟΓΟ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
ποιος μπορεί να πει ότι [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ποιος μπορεί να πει ότι η Γη είναι επίπεδη», οταν θέλουμε να τονίσουμε ότι αυτό που αναφέρουμε δεν ισχύει, δεν έχει λογική, και κανένας δε θα μπορούσε να το υποστηρίξει, όπως το ότι η Γη είναι επίπεδη. Παραδείγματα ◉ Ποιος μπορεί να πει ότι είναι φτωχός… όταν τον αγαπούν; Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| ποιος ξέρει ([ΡΦ]) | ⊂ ΑΒΕΒΑΙΟΤΗΤΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
ποιος ξέρει [ΡΦ]
ποιος ξέρει Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ποιος ξέρει πότε θα μιλήσουμε», όταν δεν είναι βέβαιο πότε θα μιλήσουμε. Παραδείγματα ◉ Κι αν δεν τον κάρφωνε στη μαμά μια ξαδέρφη της, ποιος ξέρει πότε θα μας ερχόταν σπίτι. Ύφος ♢ Ανεπίσημο, προφορικό |
||
| ποιος [ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] ξέρει | ⊂ ≠ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
ποιος [ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] ξέρει
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ποιος τον ξέρει», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι, από τη μια μεριά, δεν ξέρουμε και δεν μπορούμε να καταλάβουμε τι ακριβώς (θέλει να) κάνει κάποιος και, από την άλλη, δε μας ενδιαφέρει, το θεωρούμε ασήμαντο. Παραδείγματα ◉ Ολο γράφει, γράφει. Τι γράφει, όμως, ποιος το ξέρει. Ύφος ♢ Ανεπίσημο, προφορικό |
||
| ποιος [ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] πιάνει | ⊂ ΕΠΙΤΥΧΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
ποιος [ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] πιάνει
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «ποιος τον πιάνει», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι κάποιος έχει καταφέρει μια πάρα πολύ μεγάλη επιτυχία. Παραδείγματα ◉ Αυτή είναι η ευκαιρία της ζωής του. Αν τα καταφέρει, θα γίνει δεκτός στην ομάδα. Και τότε. . . ποιος τον πιάνει! Μεταφορικό < Μεταφορικό: είναι τόσο ψηλά που δεν τον φτάνει κανείς, καθώς σε μια κάθετη κλίμακα, σκάλα, αυτό που βρίσκεται ψηλά θεωρείται ανώτερο, καλύτερο και αυτό που βρίσκεται χαμηλά κατώτερο, χειρότερο Ύφος ♢ Ανεπίσημο, προφορικό |
||
| [ΕΠΙΘΕΤΟ] πράγματα | ⊂ ΤΟΜΕΑΣ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΕΠΙΘΕΤΟ] πράγματα
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πολιτικά πράγματα», όταν αναφερόμαστε στη γενική κατάσταση που επικρατεί στην πολιτική, στις υποθέσεις που αφορούν την πολιτική. Παραδείγματα ◉ Όσοι νομίζουν ότι η διόρθωση της άθλιας κατάστασης στην οποία βρίσκονται τα δημόσια οικονομικά πράγματα θα έχει ολοκληρωθεί μέχρι τα τέλη του 2021 κάνουν λάθος. Συμπλήρωση κενών ⓘ ΕΠΙΘ = λογοτεχνικά, εθνικά, πολιτικά, οικονομικά |
||
| πόσο μάλλον [ΡΦ] | ⊂ ΔΥΣΚΟΛΙΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πόσο μάλλον [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πόσο μάλλον να τρέξει», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι αυτό που εκφράζουμε είναι πολύ πιο δύσκολο, απίθανο, από αυτό που έχουμε ήδη αναφέρει, όπως όταν κάποιος δεν περπατάει είναι πολύ πιο δύσκολο, απίθανο, να τρέξει. Παραδείγματα ◉ Κάθε φορά που σταματούσε έναν περαστικό να τον ρωτήσει, τον προσπερνούσαν χωρίς να του ρίξουν δεύτερη ματιά, πόσο μάλλον να του απαντήσουν. |
||
| πού {ακούσατε/ακούστηκε} [ΟΦ] | ⊂ ΑΠΟΡΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πού ακούσατε [ΟΦ]
πού ακούστηκε [ΟΦ] Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πού ακούστηκε καπνός χωρός φωτιά;», όταν θέλουμε να εκφράσουμε την απορία μας, και συνήθως την αγανάκτησή μας, για κάτι που κανονικά δε θα έπρεπε ή δε θα μπορούσε να συμβαίνει. Παραδείγματα ◉ Πού ακούστηκε γαμπρός να μην ξέρει να χορέψει; Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| πού θα ([ΚΛΙΤΙΚΟγενική]) πάει [ΡΦ] | ⊂ ΣΙΓΟΥΡΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πού θα [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πάει [ΡΦ]
πού θα πάει [ΡΦ] Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πού θα μου πάει, θα τα καταφέρω», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι μετά από πολλή δυσκολία σίγουρα θα τα καταφέρω. Παραδείγματα ◉ Ακόμη δεν έχω πάρει απόφαση να σας γνωρίσω από κοντά.. Πού θα μου πάει… θα το πάρω απόφαση. Μεταφορικό < Μεταφορικό: η απάντηση στην ερώτηση είναι ρητορική, δηλαδή δε θα πάει πουθενά, οπότε θα είναι εδώ και θα το καταφέρω Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| πού καιρός [ΠΡΟΘΦγια]; | ⊂ - ΧΡΟΝΟΣ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πού καιρός [ΠΡΟΘΦγια];
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πού καιρός για διακοπές;», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι δεν έχουμε καθόλου χρόνο για διακοπές. Παραδείγματα ◉ Ανάμεσα σε δύο δουλειές, αναρίθμητες υποχρεώσεις, τρέξιμο, άγχος, ανασφάλεια, πού καιρός για… έρωτες; Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| που να μην [ΡΦΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ] | ⊂ ≠ ΕΠΙΘΥΜΙΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
που να μην [ΡΦΠΑΡΑΤΑΤΙΚΟΣ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «που να μην ερχότανε», όταν ευχόμαστε να μην είχε έρθει κάποιος/κάτι. Παραδείγματα ◉ Πώς και πώς περίμεναν στην Corona την έλευση της κινεζικής Πρωτοχρονιάς, καθώς κάθε χρόνο, τέτοια εποχή, οι πωλήσεις της μπίρας αυξάνονται κατακόρυφα. «Που να μην ερχόταν ποτέ», σκέφτονται πλέον στα γραφεία της, δεδομένου ότι οι ζημίες ξεπερνούν τα 150 εκατ. δολάρια εξαιτίας του κορονοϊού. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| {πού (να) ξέρω/πώς θες να ξέρω} ([ΟΦ]/[ΡΦ]) | ⊂ ≠ ΓΝΩΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πού να ξέρω [ΟΦ]
πού να ξέρω [ΡΦ] πού να ξέρω πού ξέρω [ΟΦ] πού ξέρω [ΡΦ] πού ξέρω πώς θες να ξέρω [ΟΦ] πώς θες να ξέρω [ΡΦ] πώς θες να ξέρω Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πού να ξέρω εγώ πότε θα έρθουν οι καλεσμένοι;», όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι δεν είναι δυνατόν, λογικό, να ξέρουμε πότε θα έρθουν οι καλεσμένοι. Παραδείγματα ◉ Πού να ξέρω εγώ, τι είμαι, κουτσομπόλης; Ύφος ♢ Ανεπίσημο, προφορικό |
||
| πριν καλά καλά [ΡΦ] | ⊂ ΓΡΗΓΟΡΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πριν καλά καλά [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πριν καλά καλά φύγει», τον αντικατέστησαν, όταν πριν προλάβει, πριν περάσει κάποιο χρονικό διάστημα, άμεσα, τον αντικατέστησαν. Παραδείγματα ◉ Πριν καλά καλά καταμετρηθούν οι ζημιές που άφησαν πίσω τους οι φλόγες στο δάσος, μια άλλη πυρκαγιά ξέσπασε χθες το απόγευμα από άγνωστη αιτία λίγα χιλιόμετρα πιο πάνω. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| πώς (τα) πας [ΠΡΟΘΦ]; | ⊂ ΣΥΝΔΕΣΗ/ΠΡΟΟΔΟΣ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
πώς τα πας [ΠΡΟΘΦ];
πώς πας [ΠΡΟΘΦ]; Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «πώς πας με τη δουλειά;», όταν θέλουμε να μάθουμε τι σχέση έχει κάποιος με τη δουλειά, την κατάσταση στην οποία βρίσκεται αναφορικά με τη δουλειά. Παραδείγματα ◉ – Πώς πάνε αλήθεια τα παιδιά στο σχολείο; ρώτησε η κυρα-Ελένη μ’ ενδιαφέρον. – Καλά πάνε, απάντησε η Κατίνα πρόσχαρα. ◉ Ως εργένης, πώς πάτε από σπιτικές δουλειές; Ύφος ♢ Ανεπίσημο, προφορικό Συμπλήρωση κενών ⓘ ΠΡΟΘΦ = από, με |
||
| σαν να μην έφτανε [ΟΦ] | ⊂ ΔΙΑΔΟΧΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
σαν να μην έφτανε [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «σαν να μην έφτανε η κούραση», όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι την κούραση την ακολουθεί μια άλλη επίσης δυσάρεστη κατάσταση. Παραδείγματα ◉ Σαν να μην έφτανε η αναστάτωση που έφερε ο σεισμός, το συντονιστικό όργανο των μαθητών αποφάσισε χθες τη συνέχιση των καταλήψεων και αυτή τη σχολική χρονιά. Συμπλήρωση κενών ⓘ ΟΦ = αυτό, όλα αυτά, η αναστάτωση, οι προβλέψεις |
||
| σαν να [ΡΦ] | ⊂ ΑΠΟΨΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
σαν να [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «σαν να σε ξέρω», όταν νομίζω, έχω την εντύπωση ότι σε ξέρω. Παραδείγματα ◉ Σαν να χάρηκα που θα βρισκόμουν ανάμεσά τους. |
||
| σε πείσμα [ΟΦγενική] | ⊂ ΑΝΤΙΘΕΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
σε πείσμα [ΟΦγενική]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «σε πείσμα όλων», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι αυτό που αναφέρουμε βρίσκεται σε μεγάλη αντίθεση με όλους. Παραδείγματα ◉ Διόλου τυχαία, σε πείσμα ακόμη και των πιο διαλυτικών κρίσεων, η ευρωπαϊκή μας ταυτότητα είναι ισχυρή και επικρατούσα. |
||
| σημείο [ΟΦμη έμψυχο_γενική] | ★★ | |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
σημείο [ΟΦμη έμψυχο_γενική]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «σημείο επαφής», όταν αναφερόμαστε σε εκείνη τη στιγμή, τη θέση, που γίνεται, υπάρχει, επαφή. Παραδείγματα ◉ Πρέπει να επιδιώκεται ένα σημείο ισορροπίας μεταξύ του ιδιαίτερου χαρακτήρα της δημόσιας τηλεόρασης και της ύπαρξης ελάχιστης ακροαματικότητας. Συμπλήρωση κενών ⓘ ΟΦμη έμψυχο_γενική = αναφοράς, επαφής, ισορροπίας |
||
| σημείο - [ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ] | ★★ | |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
σημείο - [ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «σημείο-κλειδί», όταν γίνεται αναφορά σε μια στιγμή ή ένα μέρος, δηλαδή σημείο, που είναι κλειδί, πάρα πολύ σημαντικό. Παραδείγματα ◉ Είναι σαφές ότι σημείο-κλειδί στην έρευνα αποτελεί ένας τραπεζικός λογαριασμός, τον αριθμό του οποίου είχε εντοπίσει ο εισαγγελέας, αλλά δεν κατάφερε να ερευνήσει τα παρακλάδια του. Συμπλήρωση κενών ⓘ ΟΥΣΙΑΣΤΙΚΟ = σταθμός, κλειδί |
||
| σιγά {(να) μην/που} [ΡΦ] | ⊂ - ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
σιγά να μην [ΡΦ]
σιγά μην [ΡΦ] σιγά που [ΡΦ] Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «σιγά μη φύγει», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι δεν υπάρχει περίπτωση, είναι αδύνατον να φύγει. Παραδείγματα ◉ Και φυσικά ήρθε, σιγά μη δεν ερχότανε. Ύφος ♢ Ανεπίσημο, ειρωνικό, προφορικό Συμπλήρωση κενών ⓘ ΡΦ = ξέρω, έχω, σκάω (: στεναχωριέμαι) |
||
