Λεξικό Φρασεολογισμών (Θώμου et al. 2026)

Σύνθετη αναζήτηση: Χρησιμοποιήστε τη σύνθετη αναζήτηση όταν θέλετε να κάνετε αναζήτηση μέσα σε συγκεκριμένα πεδία του λεξικογραφικού άρθρου ή να εμφανίσετε μόνο φρασήματα που διαθέτουν συγκεκριμένες πληροφορίες.
Επιλέξτε τουλάχιστον ένα πεδίο αναζήτησης ή ένα φίλτρο για να πραγματοποιηθεί η σύνθετη αναζήτηση.
ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ
Πού να αναζητηθεί ο όρος
ΦΙΛΤΡΑ
Εμφάνιση μόνο λημμάτων που διαθέτουν
Καθαρισμός

Όλα τα λήμματα

Φράσημα Καθοδηγητική λέξη Συχνότητα
[ΟΦχρηματικό ποσό] κάνει φτερά ⊂ ΕΞΑΦΑΝΙΣΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΟΦχρηματικό ποσό] κάνει φτερά
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τα χρήματα έκαναν φτερά», όταν τα χρήματα εξαφανίστηκαν, τελείωσαν, συνήθως γιατί τα κλέψανε.

Παραδείγματα
◉ Πολλά εκατομμύρια έκαναν «φτερά» από υποκαταστήματα των ΕΛΤΑ, όπως της Καλλιθέας και του Αιγάλεω, άλλα έχουν αφαιρεθεί από χρηματαποστολές και σημαντικά ποσά έχουν κλαπεί από ασυνόδευτες ταχυμεταφορές στα αεροδρόμια.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Ύφος
♢ Ανεπίσημο
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦ = χρήματα, Χ ευρώ, Χ δραχμές

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

([ΡΦ]) κατά ένα μέρος ⊂ ΜΕΡΙΚΩΣ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΡΦ] κατά ένα μέρος
κατά ένα μέρος
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τα χρήματα καλύπτουν κατά ένα μέρος ανάγκες», όταν τα χρήματα καλύπτουν μερικώς τις ανάγκες, δεν καλύπτουν συνολικά όλες τις ανάγκες.

Παραδείγματα
◉ Κατά ένα μέρος η αύξηση των κρουσμάτων οφείλεται σε συγχρωτισμό σε κλειστούς χώρους.
Ύφος
♢ Επίσημο
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΡΦ = οφείλομαι, ερμηνεύω, καλύπτομαι

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

([ΡΦ]) πότε [ΠΡΟΘΦμε] και {άλλοτε/πότε} [ΠΡΟΘΦμε] ⊂ ΑΛΛΑΓΗ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΡΦ] πότε [ΠΡΟΘΦμε] και άλλοτε [ΠΡΟΘΦμε]
[ΡΦ] πότε [ΠΡΟΘΦμε] και πότε [ΠΡΟΘΦμε]
πότε [ΠΡΟΘΦμε] και άλλοτε [ΠΡΟΘΦμε]
πότε [ΠΡΟΘΦμε] και πότε [ΠΡΟΘΦμε]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «ταξιδεύω πότε με αυτοκίνητο και άλλοτε με λεωφορείο», όταν άλλες φορές ταξιδεύω με αυτοκίνητο και άλλες φορές με λεωφορείο, κάθε φορά διαφορετικά.

Παραδείγματα
◉ Γύρισε την πρώτη του ταινία το 1917 και έκτοτε ακολούθησε βήμα βήμα την πορεία του αμερικανικού κινηματογράφου συμμετέχοντας πότε με επιτυχίες και άλλοτε με αποτυχίες.

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

([ΡΦ]) μέσα [ΠΡΟΘΦσε_ΟΦχρόνος] ⊂ ΧΡΟΝΟΣ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΡΦ] μέσα [ΠΡΟΘΦσε_ΟΦχρόνος]
μέσα [ΠΡΟΘΦσε_ΟΦχρόνος]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τελειώνω την εργασία μέσα σε ένα μήνα», όταν τελειώνω την εργασία σε διάστημα ενός μήνα, αφού περάσει ένας μήνας.

Παραδείγματα
◉ Μέσα σε μία εβδομάδα πουλήσαμε 45.000 αντίτυπα του βιβλίου σε ολόκληρη την Ελλάδα, είναι πραγματικά κάτι το απίστευτο.◉ Σε δύο κρίσιμες συναντήσεις μέσα στην επόμενη εβδομάδα ο πρωθυπουργός και ο υπουργός Εθνικής Οικονομίας θα καθορίσουν την τελική μορφή του προϋπολογισμού.

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

τη βγάζω ({ζάχαρη/ξεροσφύρι}) ({[ΟΦχρόνος]/[ΠΡΟΘΦσε]}) ⊂ ΧΡΟΝΟΣ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
τη βγάζω ζάχαρη [ΟΦχρόνος]
τη βγάζω ζάχαρη [ΠΡΟΘΦσε]
τη βγάζω ζάχαρη
τη βγάζω ξεροσφύρι [ΟΦχρόνος]
τη βγάζω ξεροσφύρι [ΠΡΟΘΦσε]
τη βγάζω ξεροσφύρι
τη βγάζω [ΟΦχρόνος]
τη βγάζω [ΠΡΟΘΦσε]
τη βγάζω
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τη βγάζω ζάχαρη το καλοκαίρι στο χωριό», όταν περνάω το διάστημα του καλοκαιριού όμορφα στο χωριό.

Παραδείγματα
◉ Την είχαν βγάλει όλο το βράδυ στο κρατητήριο.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Ύφος
♢ Ανεπίσημο
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦχρόνος= παραμονή Πρωτοχρονιάς, βράδυ
ξεροσφύρι = χωρίς φαγητό ή και ποτό

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

{την/το} βλέπω [ΟΦ] ⊂ ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
την βλέπω [ΟΦ]
το βλέπω [ΟΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τη/το βλέπω ειδικός», όταν πιστεύω, παριστάνω ότι είμαι ειδικός κι έχω αλαζονική στάση, πιστεύω ότι είμαι ανώτερος, ενώ δεν είμαι ειδικός στην πραγματικότητα.

Παραδείγματα
◉ Νομίζω ότι την είδε αρχηγός και αυτό τον κάνει απίστευτα αλαζόνα.
Συνώνυμα
≈ το παίζω [ΟΦ]
Ύφος
♢ Ανεπίσημο
Γραμματικοί περιορισμοί
→ Κυρίως βλέπωΣΥΝΟΠΤΙΚΟ_ΠΑΡΕΛΘΟΝ

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

([ΡΦ]) στάση αναμονής ⊂ ΑΝΑΜΟΝΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΡΦ] στάση αναμονής
στάση αναμονής
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τηρώ στάση αναμονής», όταν περιμένω την κατάλληλη στιγμή για να κάνω κάτι, συνήθως για να δω τι θα κάνουν και οι άλλοι.

Παραδείγματα
◉ Οι θεσμικοί επενδυτές τηρούν στάση αναμονής εν όψει της συνεδρίασης της Ευρωπαϊκής Κεντρικής Τράπεζας.
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΡΦ = τηρώ, κρατάω, διατηρώ

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] βάζω χέρι ⊂ ΠΡΟΣΒΟΛΗ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] βάζω χέρι
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «της βάζω χέρι», όταν κάνω άσχημες χειρονομίες σε μια γυναίκα.

Παραδείγματα
◉ Της έβαλε «χέρι» και συνελήφθη για απόπειρα βιασμού.
Ύφος
♢ Ανεπίσημο, προφορικό
Εναλλακτικές μορφές φρασήματος
⧉ βάζω χέρι [ΠΡΟΘΦσε_ΟΦπρόσωπο]

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω ({κατάμουτρα/ στα μούτρα}) {[ΟΦλόγος]/[ΡΦ]} ⊂ ΕΠΙΘΕΣΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω κατάμουτρα [ΟΦλόγος]
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω κατάμουτρα [ΡΦ]
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω στα μούτρα [ΟΦλόγος]
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω στα μούτρα [ΡΦ]
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω [ΟΦλόγος]
[ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πετάω [ΡΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «της πετάω μια κουβέντα», όταν λέω με σύντομο -και συνήθως απότομο- τρόπο μια κουβέντα στην Άννα .

Παραδείγματα
◉ «Λένε ότι το κάνετε για τα λεφτά», του είχε πετάξει κάποιος, σ’ εκείνη τη συνέντευξη τύπου στη Νέα Υόρκη.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Ύφος
♢ Ανεπίσημο
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦλόγος = ατάκα, ειρωνεία, κοτσάνα, κουβέντα
κατάμουτρα/στα μούτρα: με άμεσο και επιθετικό τρόπο

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

τίθεται θέμα ([ΟΦγενική]) ⊂ ΔΥΣΚΟΛΙΑ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
τίθεται θέμα [ΟΦγενική]
τίθεται θέμα
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «τίθεται θέμα», όταν υπάρχει, προκύπτει θέμα, πρόβλημα, δυσκολία.

Παραδείγματα
◉ Έχουν τεθεί νέα θέματα, ανάμεσα στα οποία συγκαταλέγεται το ενδεχόμενο να αλλάξουν οι τρόποι αξιοποίησης του χάλυβα
◉ Για να θέσουμε ωμά το θέμα: οι σημερινοί υπέρβαροι-έφηβοι είναι οι αυριανοί μεσήλικες-θύματα καρδιακής προσβολής.
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦγενική = αναθεώρησης, λειτουργίας
Εναλλακτικές μορφές φρασήματος
⧉ θέτω ένα θέμα

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

{ο ιδρώτας/το αίμα} τρέχει (ποτάμι) ⊂ ΡΟΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
ο ιδρώτας τρέχει
ο ιδρώτας τρέχει ποτάμι
το αίμα τρέχει
το αίμα τρέχει ποτάμι
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το αίμα τρέχει ποτάμι», όταν το αίμα κυλάει, ρέει πάρα πολύ.

Παραδείγματα
◉ Ο ιδρώτας μου έτρεχε από το πρόσωπο και μούσκευε το πουκάμισό μου.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό: το ποτάμι δηλώνει μεγάλη ποσότητα

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το αυτί μου πιάνει [ΟΦ] ⊂ ≠ ΠΡΟΣΟΧΗ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
το αυτί μου πιάνει [ΟΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το αυτί μου πιάνει μια συζήτηση», όταν ακούω μια συζήτηση χωρίς να δώσω πολλή προσοχή.

Παραδείγματα
◉ Κάποια στιγμή το αυτί μου έπιασε μια παράξενη λέξη. Δεν ήμουν σίγουρος. Του ζήτησα να την επαναλάβει. 
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Ύφος
♢ Ανεπίσημο

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

{πάνω/πριν} απ' όλα [ΡΦ] ⊂ ΕΜΦΑΣΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
πάνω απ' όλα [ΡΦ]
πριν απ' όλα [ΡΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το αυτοκίνητο είναι πάνω απ’ όλα ασφαλές», όταν το αυτοκίνητο είναι κυρίως ασφαλές, όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι είναι ασφαλές.

Παραδείγματα
◉ Η ανώτατη παιδεία χρειάζεται βέβαια περισσότερα κεφάλαια, πάνω απ’ όλα, όμως, χρειάζεται έμφαση στην ποιότητα.
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΡΦ = είμαι, χρειάζομαι

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το βάρος πέφτει [ΠΡΟΘΦσε] ⊂ ΕΝΔΙΑΦΕΡΟΝ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
το βάρος πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το βάρος πέφτει στην τεχνολογία», όταν το ενδιαφέρον, η προσοχή βρίσκεται, επικεντρώνεται στην τεχνολογία.

Παραδείγματα
◉ Η υγειονομική υποστήριξη σε όλες τις επαγγελματικές ομάδες ναι μεν έχει βελτιωθεί, αλλά το βάρος πέφτει στους μεγάλους σε ηλικία και όνομα ποδοσφαιριστές και όχι στους μικρούς.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΟΦ] βγάζει {σπίθες/φωτιές} ⊂ ΕΝΤΟΝΑ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΟΦ] βγάζει σπίθες
[ΟΦ] βγάζει φωτιές
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το βλέμμα βγάζει σπίθες», όταν το βλέμμα είναι πάρα πολύ έντονο.

Παραδείγματα
◉ Ξαφνικά κι εντελώς απρόσμενα, γύρισε προς το μέρος μου και με κοίταξε επίμονα. Στη συνέχεια επέστρεψε στην πολυθρόνα της κι έκατσε απέναντί μου χωρίς να τραβήξει καθόλου τα μάτια της από τα δικά μου. Το βλέμμα της έβγαζε σπίθες κι έδειχνε περισσότερο αποφασισμένη από ποτέ.
◉ Η άμυνα συμμαζεύτηκε και η επίθεση έβγαζε φωτιές στο τελευταίο ματς ρίχνοντας 4 γκολ εκτός έδρας.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦ = βλέμμα, μάτια, επίθεση

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

{η ματιά/το βλέμμα/το μάτι} (μου) πέφτει [ΠΡΟΘΦ(πάνω)σε] ⊂ ΒΛΕΠΩ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
η ματιά μου πέφτει [ΠΡΟΘΦπάνω σε]
η ματιά πέφτει [ΠΡΟΘΦ πάνω σε]
το βλέμμα μου πέφτει [ΠΡΟΘΦπάνω σε]
το βλέμμα πέφτει [ΠΡΟΘΦπάνω σε]
το μάτι μου πέφτει [ΠΡΟΘΦπάνω σε]
το μάτι πέφτει [ΠΡΟΘΦπάνω σε]
η ματιά μου πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
η ματιά πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
το βλέμμα μου πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
το βλέμμα πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
το μάτι μου πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
το μάτι πέφτει [ΠΡΟΘΦσε]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το βλέμμα μου πέφτει σε μια φωτογραφία», όταν βλέπω, συνήθως τυχαία, μια φωτογραφία.

Παραδείγματα
◉ Τα μάτια μου έπεσαν πάνω στην κασέτα που βρισκόταν ανάμεσα σε κάτι ρούχα.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

([ΡΦ]) σε βάθος [ΟΦχρόνος_γενική] ⊂ ΧΡΟΝΟΣ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΡΦ] σε βάθος [ΟΦχρόνος_γενική]
σε βάθος [ΟΦχρόνος_γενική]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το έργο θα ολοκληρωθεί σε βάθος πενταετίας», όταν το έργο θα ολοκληρωθεί μέσα σε μία πενταετία.

Παραδείγματα
◉ Στο πλαίσιο της προσπάθειας που επιχειρείται, θα πρέπει να αλλάξει και η νοοτροπία, προκειμένου τα αποτελέσματα των πολιτικών να φανούν σε βάθος δεκαετίας.
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦ = χρόνος, δεκαετία

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το {ηθικό/φρόνημα} [ΟΦπρόσωπο_γενική] βρίσκεται ψηλά ⊂ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ⊃ ΘΕΤΙΚΟ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
το ηθικό [ΟΦπρόσωπο_γενική] βρίσκεται ψηλά
το φρόνημα [ΟΦπρόσωπο_γενική] βρίσκεται ψηλά
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το ηθικό των πολεμιστών βρίσκεται ψηλά», όταν οι πολεμιστές αισθάνονται ψυχολογικά καλά, έχουν καλή ψυχολογία.

Παραδείγματα
◉ Το ηθικό των δασκάλων και καθηγητών βρίσκεται ψηλά και τελικά έχει σαν αποτέλεσμα ένα υψηλό επίπεδο διδασκαλίας.
Αντώνυμα
≠ πέφτει {η διάθεση/η ψυχολογία/το ηθικό} ([ΟΦ πρόσωπο_γενική])
Μεταφορικό
< Μεταφορικό: τα θετικά συναισθήματα είναι ‘πάνω’

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το θέμα είναι [ΡΦ] ⊂ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
το θέμα είναι [ΡΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το θέμα είναι να υπάρχει ειρήνη», όταν το πιο σημαντικό, αυτό που έχει σημασία είναι να υπάρχει ειρήνη.

Παραδείγματα
◉ Διότι το θέμα δεν είναι τι ακούς ή τι προσπαθούν να σου σερβίρουν, αλλά τι συμβαίνει.

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

{η καμπάνα/το καμπανάκι/} (του κινδύνου) χτυπάει ([ΠΡΟΘΦγια]) ⊂ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
η καμπάνα του κινδύνου χτυπάει [ΠΡΟΘΦγια]
η καμπάνα του κινδύνου χτυπάει
η καμπάνα χτυπάει [ΠΡΟΘΦγια]
η καμπάνα χτυπάει
το καμπανάκι του κινδύνου χτυπάει [ΠΡΟΘΦγια]
το καμπανάκι του κινδύνου χτυπάει
το καμπανάκι χτυπάει [ΠΡΟΘΦγια]
το καμπανάκι χτυπάει
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το καμπανάκι του κινδύνου χτυπά για την Ελλάδα», όταν προειδοποιούν την Ελλάδα για κάποιον κίνδυνο.

Παραδείγματα
◉ Μετά το μίνι lockdown 10 ημερών στη Μύκονο με απαγόρευση κυκλοφορίας και μουσικής, ο κώδωνας του κινδύνου «χτυπά» και άλλα ελληνικά νησιά.
◉ Το καμπανάκι του κινδύνου χτυπά το νέο κρούσμα μηνιγγίτιδας σε ένα κοριτσάκι 5 ετών το οποίο νοσηλεύεται εδώ και τέσσερις εβδομάδες σε ΜΕΘ.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό: όπως χτυπά το σήμα κινδύνου
Εναλλακτικές μορφές φρασήματος
⧉ χτυπάω {την καμπάνα/το καμπανάκι/τον κώδωνα} (του κινδύνου)

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΟΦ] πάει θαύμα [ΠΡΟΘΦμε] ⊂ ΚΑΤΑΛΛΗΛΟΤΗΤΑ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΟΦ] πάει θαύμα [ΠΡΟΘΦμε]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το κόκκινο πάει θαύμα με το μαύρο», όταν το κόκκινο ταιριάζει πάρα πολύ με το μαύρο.

Παραδείγματα
◉ Τέλειο είναι! Παρόλο που το γκρι καθόλου δε μου αρέσει, εδώ πάει θαύμα με το κόκκινο.

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΟΦ] δείχνειΣΥΝΟΠΤΙΚΟ ([ΡΦ]) ⊂ ΕΠΙΒΕΒΑΙΩΣΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΟΦ] δείχνειΣΥΝΟΠΤΙΚΟ [ΡΦ]
[ΟΦ] δείχνειΣΥΝΟΠΤΙΚΟ
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το μέλλον θα δείξει», όταν το μέλλον θα αποδείξει, θα επιβεβαιώσει κάτι.

Παραδείγματα
◉ Ο χρόνος θα δείξει αν οι πρωταγωνιστές του 2004 θα απασχολήσουν την κοινή γνώμη και τη χρονιά που έρχεται.
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦ = χρόνος, ιστορία, συνέχεια, μέλλον

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το μπαλάκι περνάει στα χέρια [ΟΦπρόσωπο_ γενική] ⊂ ΕΥΘΥΝΗ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
το μπαλάκι περνάει στα χέρια [ΟΦπρόσωπο_ γενική]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το μπαλάκι περνάει στα χέρια μου», όταν παίρνω την εξουσία, γίνομαι εγώ υπεύθυνος, συνήθως σε δύσκολες καταστάσεις.

Παραδείγματα
◉ Ύστερα από τη χθεσινή εξέλιξη, το μπαλάκι περνάει, λοιπόν, στα χέρια των Ομοσπονδιών, που θα πρέπει ν’ απαντήσουν σύντομα, άγνωστο ακόμη το πότε, για την τύχη του γιουγκοσλαβικού αθλητισμού.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό: όταν το μπαλάκι περνάει στα χέρια μου, είναι η σειρά μου να παίξω, δηλαδή, να αποφασίσω
Ύφος
♢ Ανεπίσημο

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

{η σκέψη/ο νους/το μυαλό} {πετάει/τρέχει} ([ΠΡΟΘΦσε]) ⊂ ΣΚΕΨΗ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
η σκέψη πετάει [ΠΡΟΘΦσε]
η σκέψη πετάει
η σκέψη τρέχει [ΠΡΟΘΦσε]
η σκέψη τρέχει
ο νους πετάει [ΠΡΟΘΦσε]
ο νους πετάει
ο νους τρέχει [ΠΡΟΘΦσε]
ο νους τρέχει
το μυαλό πετάει [ΠΡΟΘΦσε]
το μυαλό πετάει
το μυαλό τρέχει [ΠΡΟΘΦσε]
το μυαλό τρέχει
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το μυαλό μου τρέχει σε κάποιον», όταν σκέφτομαι κάποιον έντονα, κυρίως με συναισθηματικό τρόπο.

Παραδείγματα
◉ Οι χαρούμενες φωνές σταμάτησαν και μας έπιασε όλους μια μελαγχολία, ο νους μας έτρεχε πίσω σ’ αυτούς που αφήσαμε.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] ξέρω (εγώ) αυτόν τον [ΟΦ] ⊂ ΓΝΩΣΗ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] ξέρω εγώ αυτόν τον [ΟΦ]
[ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] ξέρω αυτόν τον [ΟΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το ξέρω εγώ αυτό το ύφος», όταν εννοούμε ότι ξέρουμε, γνωρίζουμε, ότι αυτό το ύφος κρύβει κάτι, συνήθως δυσάρεστο.

Παραδείγματα
◉  Τον ξέρω αυτόν τον τόνο φωνής. Τον σπασμένο, τον κομματιασμένο. Σαν ποτήρι με νερό που σου γλιστράει από το χέρι και σκάει στο μάρμαρο πριν προλάβεις να ξεδιψάσεις.
◉ Τα ξέρω εγώ αυτά τα δάνεια.
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦ = δάνειο, αποστολές

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το παίζω [ΟΦ] ⊂ ΠΡΟΣΠΟΙΗΣΗ/ΑΛΑΖΟΝΕΙΑ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
το παίζω [ΟΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το παίζω αρχηγός», όταν προσποιούμαι, παριστάνω ότι είμαι αρχηγός ενώ στην πραγματικότητα δεν είμαι.

Παραδείγματα
◉ Μετά το έγκλημα άρχισε να το παίζει τρελός και να ζητά συγγνώμη.
Συνώνυμα
≈ {τη/το} βλέπω [ΟΦ]
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Ύφος
♢ Ανεπίσημο

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΟΦ] έρχεται τούμπα ⊂ ΑΛΛΑΓΗ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΟΦ] έρχεται τούμπα
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το παιχνίδι ήρθε τούμπα», όταν το παιχνίδι ανατράπηκε, άλλαξε πολύ, χωρίς κανείς να το περιμένει και κυρίως με αρνητικές συνέπειες.

Παραδείγματα
◉ Ο ηθοποιός σημείωσε χαρακτηριστικά ότι «πλέον καταλάβαμε όλοι μας ότι σε αυτή τη ζωή τίποτα δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένο. Η ζωή μας ήρθε τούμπα. Τα πράγματα τελικά δεν είναι αυτονόητα, γι’ αυτό πρέπει να εκτιμούμε τα απλά πράγματα και τα καθημερινά, αυτά που πιστεύουμε ως σίγουρα.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό: όπως όταν κάνουμε τούμπα, κυβίστηση
Ύφος
♢ Ανεπίσημο
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΟΦ = παιχνίδι

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

[ΟΦ] ακούγεται [ΟΦ] ⊂ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΟΦ] ακούγεται [ΟΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το περιστατικό ακούγεται αστείο», όταν το περιστατικό φαίνεται να είναι, μοιάζει με αστείο.

Παραδείγματα
◉ Όσο κι αν ακούγεται σενάριο επιστημονικής φαντασίας, ένας τέτοιος πρωτότυπος «ρομποτικός φροντιστής» έχει κατασκευαστεί ήδη από Ευρωπαίους επιστήμονες.

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το πολύ πολύ [ΡΦ] ⊂ ΟΡΙΟ ⊃ ΕΣΧΑΤΟ ★
Πραγματώσεις φρασήματος
το πολύ πολύ [ΡΦ]
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το πολύ πολύ να με διώξουν», όταν το χειρότερο πράγμα που μπορεί να συμβεί είναι να με διώξουν.

Παραδείγματα
◉ Αυτό το πολύ πολύ να το πιστεύει ο ίδιος και ίσως κάποιοι συγγενείς του πρώτου βαθμού.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Συμπλήρωση κενών
ⓘ ΡΦ = διαβάζω, πιστεύω, σκέφτομαι

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

το {πόσο/τι} [ΡΦ] δεν {λέγεται/περιγράφεται} ⊂ ΠΟΛΥ ★★
Πραγματώσεις φρασήματος
το πόσο [ΡΦ] δεν λέγεται
το πόσο [ΡΦ] δεν περιγράφεται
το τι [ΡΦ] δεν λέγεται
το τι [ΡΦ] δεν περιγράφεται
Ορισμός

✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «το πόσο χαρήκαμε δεν περιγράφεται», όταν θέλουμε να τονίσουμε ότι χαρήκαμε πάρα πολύ.

Παραδείγματα
◉ Το τι συγχαρητήρια έχω πάρει από τους θεατές, καθώς βγαίνουν από την αίθουσα, δε λέγεται.
Μεταφορικό
< Μεταφορικό
Ύφος
♢ Ανεπίσημο, προφορικό

Άνοιγμα πλήρους λήμματος

Κύλιση στην κορυφή