Λεξικό Φρασεολογισμών (Θώμου et al. 2026)
Όλα τα λήμματα
| Φράσημα | Καθοδηγητική λέξη | Συχνότητα |
|---|---|---|
| εκεί που [ΡΦ] | ⊂ ΟΤΑΝ/ΞΑΦΝΙΚΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
εκεί που [ΡΦ]
Ορισμός ✎Λέμε «εκεί που τρώγαμε», όταν θέλουμε να δώσουμε έμφαση στο ότι τη στιγμή που τρώγαμε συνέβη κάτι άλλο που δεν περιμέναμε. Παραδείγματα ◉ Εκεί που πάει να μπει στο αεροπλάνο, του λένε «ματαιώνεται η πτήση» και τον πετάνε στην αναμονή. Συνώνυμα ≈ πάνω που [ΡΦ] Μεταφορικό < Μεταφορικό: τόπο αντί για χρόνο Συμπλήρωση κενών ⓘ ΡΦ = πάω να, νομίζω, λέω |
||
| έχε τον νου σου | ⊂ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
έχε τον νου σου
Ορισμός ✎Λέμε «έχε τον νου σου», όταν θέλουμε να πούμε σε κάποιον να προσέχει για να μη συμβεί κάτι κακό. Παραδείγματα ◉ «Χριστίνα, έχε λίγο τον νου σου στο παιδί, σε παρακαλώ, πάω να κάνω ένα τσιγάρο», της είπε. Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| δείχνω χαρακτήρα | ⊂ ΔΥΝΑΤΟΣ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δείχνω χαρακτήρα
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δείχνω χαρακτήρα», όταν προσπαθώ να φανώ δυνατός σε μια δύσκολη κατάσταση. Παραδείγματα ◉ «Είναι μια δύσκολη υποχρέωση για την ομάδα», πρόσθεσε, «που πρέπει να την αντιμετωπίσουμε με τον καλύτερο δυνατό τρόπο και πιστεύω ότι θα δείξουμε χαρακτήρα».
Διαναφορές
|
||
| δεν έχω ιερό και όσιο | ⊂ - ΣΕΒΑΣΜΟΣ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν έχω ιερό και όσιο
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν έχω ιερό και όσιο», όταν δε σέβομαι τίποτα. Παραδείγματα ◉ Έχω επίσης μάθει ότι περιτριγυρίζομαι συνεχώς από απατεώνες, από ανθρώπους που δεν έχουν ιερό και όσιο και δε σέβονται κανέναν και τίποτε. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δεν έχω τίποτε να χάσω | ⊂ ΑΣΦΑΛΕΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν έχω τίποτε να χάσω
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν έχω τίποτε να χάσω», όταν συμμετέχω κάπου με σκοπό να πετύχω κάτι χωρίς, όμως, να υπάρχει κίνδυνος να χάσω κάτι άλλο σε περίπτωση που δεν το πετύχω. Παραδείγματα ◉ Για την αναμέτρηση με τη Λαμία και την προσέγγισή του για το ματς: «Ένα ακόμη δύσκολο παιχνίδι, σε μια σειρά δύσκολων αγώνων, απέναντι σε μια ομάδα που δεν έχει τίποτα να χάσει και θα έρθει εδώ για να αμυνθεί, οπότε αυτό την κάνει πιο επικίνδυνη». Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δεν κάνω βήμα πίσω | ⊂ ΑΔΙΑΛΛΑΞΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν κάνω βήμα πίσω
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν κάνω βήμα πίσω», όταν δεν υποχωρώ, δεν αλλάζω στάση, παρόλο που συνήθως υπάρχει μεγάλη πίεση. Παραδείγματα ◉ Λέμε στους εργαζόμενους να παλέψουν για να πάρουν αυτά που τους ανήκουν και δεν πρόκειται να κάνουμε βήμα πίσω, όσες πιέσεις και αν υπάρχουν. Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| δεν κατεβαίνει τίποτα κάτω | ⊂ ΦΑΓΗΤΟ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν κατεβαίνει τίποτα κάτω
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν κατεβαίνει τίποτα κάτω», όταν δεν μπορούμε να φάμε. Παραδείγματα ◉ Υπάρχουν μέρες που δεν κατεβαίνει τίποτα κάτω. Ο έντονος πόνος στο στομάχι επιμένει και προκαλεί δυσφορία, άγχος και νεύρα. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δεν πετάει κουνούπι | ⊂ ΤΙΠΟΤΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν πετάει κουνούπι
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν πετάει κουνούπι», όταν δεν υπάρχει κάθόλου κόσμος και όλα φαίνονται να είναι ήσυχα γιατί έχει γίνει κάτι άσχημο. Παραδείγματα ◉ Περίπου είκοσι μέρες μετά στο ίδιο σημείο δεν πετούσε κουνούπι. Η πανδημία τα είχε σαρώσει σχεδόν όλα. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δεν πέφτει καρφίτσα | ⊂ ΠΟΛΥΚΟΣΜΙΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν πέφτει καρφίτσα
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν πέφτει καρφίτσα», όταν υπάρχουν πάρα πολλά άτομα σε έναν μικρό χώρο στον οποίο δε χωράνε με άνεση. Παραδείγματα ◉ Λίγα λεπτά πριν αρχίσει η συναυλία, το στάδιο είναι γεμάτο, στην κυριολεξία δεν πέφτει καρφίτσα, και, λόγω του ανύπαρκτου κλιματισμού η ατμόσφαιρα πολύ σύντομα γίνεται αποπνικτική. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δεν το βάζω κάτω | ⊂ ΕΠΙΜΟΝΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν το βάζω κάτω
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δεν το βάζω κάτω», όταν δεν απογοητεύομαι και συνεχίζω να προσπαθώ. Παραδείγματα ◉ Η αλήθεια είναι πως, ακόμα κι όταν κάνει λάθος, δεν το βάζει κάτω. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δίνω τα χέρια | ⊂ ΣΥΜΦΩΝΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δίνω τα χέρια
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δίνω τα χέρια», όταν κάνω μια συμφωνία ή όταν κάνω μια κακή σχέση με κάποιον καλή. Παραδείγματα ◉ Τα πράγματα φαίνεται να ηρέμησαν μεταξύ τους τις επόμενες ημέρες και την περασμένη Τρίτη απολογήθηκαν για το περιστατικό και έδωσαν τα χέρια. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δίνω τόπο στην οργή | ⊂ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δίνω τόπο στην οργή
Ορισμός ✎Λέμε ότι «δίνω τόπο στην οργή», όταν συγκρατώ την οργή μου, δεν αφήνω να με συνεπάρει, να με παρασύρει η οργή μου. Παραδείγματα ◉ Δώσε τόπο στην οργή, αγόρι μου, και μην του κάνεις τη χάρη να τσακωθείτε! Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| είμαι εκτός μάχης | ⊂ ≠ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
είμαι εκτός μάχης
Ορισμός ✎Λέμε ότι «είμαι εκτός μάχης», όταν δε συμμετέχω κάπου γιατί δεν μπορώ. Παραδείγματα ◉ Ο Σουηδός διεθνής αμυντικός ήταν εκτός μάχης από τις 7 Φεβρουαρίου εξαιτίας ενός σοβαρού τραυματισμού στον αστράγαλο. Αντώνυμα ≠ {λαμβάνω/ παίρνω} μέρος [ΠΡΟΘΦσε] Μεταφορικό < Μεταφορικό: δεν πολεμάω, δε συμμετέχω |
||
| είμαι (μέσα) στα πράγματα | ⊂ ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
είμαι στα πράγματα
είμαι μέσα στα πράγματα Ορισμός ✎Λέμε ότι «είμαι μέσα στα πράγματα», όταν συμμετέχω στην εξέλιξη μιας κατάστασης, την οποία συνήθως πολλοί δε γνωρίζουν ή δεν μπορούν να γνωρίζουν. Παραδείγματα ◉ Όταν ήμασταν πιτσιρικάδες ήρθα σε επαφή με τη μουσική μέσω του αδερφού μου που ήταν μέσα στα πράγματα. Μεταφορικό < Μεταφορικό: είμαι μέσα σε κάτι, συμμετέχω, δουλεύω για αυτό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| έρχομαι σε ρήξη ([ΠΡΟΘΦμε]) | ⊂ ΔΙΑΦΩΝΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
έρχομαι σε ρήξη [ΠΡΟΘΦμε]
έρχομαι σε ρήξη Ορισμός ✎Λέμε ότι «έρχομαι σε ρήξη», όταν μαλώνω, διαφωνώ με κάποιον. Παραδείγματα ◉ Ο Ιησούς καταδικάστηκε και σταυρώθηκε γιατί ήρθε σε ρήξη με το κατεστημένο. Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| δεν έχω σε τίποτα να κάνω [ΠΡΟΘΦμε] | ⊂ ΣΥΝΔΕΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν έχω σε τίποτα να κάνω [ΠΡΟΘΦμε]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα ότι «δεν έχω σε τίποτα να κάνω με τη μαφία», όταν δεν έχω καμία σχέση με τη μαφία. Παραδείγματα ◉ Η Μητέρα Τερέζα θεωρείται ένας από τους πιο σημαντικούς ανθρώπους στον κόσμο. Ωστόσο, η επιρροή της δεν έχει σε τίποτα να κάνει με τα χρήματα και το γόητρο. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δεν είμαι άλλος από [ΟΦ] | ⊂ ΣΙΓΟΥΡΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν είμαι άλλος από [ΟΦ]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «δεν είναι άλλος από τον Γιώργο», όταν είναι σίγουρα ο Γιώργος. Παραδείγματα ◉ Στόχος δεν είναι άλλος από την κατάκτηση του πρωταθλήματος. |
||
| δεν [ΡΦ] ούτε με σφαίρες | ⊂ - ΠΙΘΑΝΟΤΗΤΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν [ΡΦ] ούτε με σφαίρες
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «δεν κάνω κάτι ούτε με σφαίρες», όταν δεν υπάρχει καμία περίπτωση να κάνω κάτι. Παραδείγματα ◉ Αυτός ο 25χρονος ήταν τόσο αποφασισμένος να παντρευτεί, που δε θα έλειπε από τον γάμο του ούτε με… σφαίρες. |
||
| δεν το έχω σε τίποτα να [ΡΦ] | ⊂ ΕΥΚΟΛΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν το έχω σε τίποτα να [ΡΦ]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «δεν το έχω σε τίποτα να κάνω κάτι», όταν κάτι μου φαίνεται εύκολο και είμαι έτοιμος να το κάνω. Παραδείγματα ◉ Κάνε άκρη, Άρια, γιατί δεν το έχω σε τίποτα να τσακωθώ άγρια μαζί σου. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| δώσ' [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] [ΟΦ1] και πάρε [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] [ΟΦ2] | ⊂ ΕΠΙΘΥΜΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δώσ' [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] [ΟΦ1] και πάρε [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] [ΟΦ2]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «δώσ’ μου φαγητό και πάρε μου την ψυχή», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι το φαγητό μάς αρέσει πάρα πολύ και θα κάναμε τα πάντα για να το αποκτήσουμε. Παραδείγματα ◉ Επί τρεις ώρες μιλούσε ασταμάτητα και επί παντός επιστητού. Δώστε ακροατήριο στον Μιχάλη Τροχανά και πάρτε του ό,τι θέλετε. Μεταφορικό < Μεταφορικό: για να αποκτήσω κάτι που θέλω πολύ, δίνω σε αντάλλαγμα κάτι που είναι πολύτιμο Συμπλήρωση κενών ⓘ ΟΦ1 = φαγητό, κάμερα, θέατρο ΟΦ2 = ψυχή, ό,τι θέλετε |
||
| εδώ που {λες/τα λέμε} | ⊂ ΚΡΥΦΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
εδώ που τα λέμε
εδώ που λες Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «εδώ που τα λέμε», όταν συζητάμε με κάποιον και θέλουμε να σχολιάσουμε ότι αυτό που πρόκειται να πούμε δεν το λέμε σε όλους αλλά σε αυτόν, γιατί είναι κάτι σαν μυστικό. Παραδείγματα ◉ Εδώ που τα λέμε, δίκιο έχει ο πρωθυπουργός. Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| εδώ που {έχουμε φτάσει/φτάσαμε} | ⊂ ΔΥΣΚΟΛΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
εδώ που έχουμε φτάσει
εδώ που φτάσαμε Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «εδώ που φτάσαμε», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι βρισκόμαστε σε πολύ δύσκολη θέση και για αυτό είναι αποδεκτό αυτό που μόλις αναφέρουμε. Παραδείγματα ◉ Χάθηκε και χρόνος (χρόνος πολύτιμος, εδώ που έχουμε φτάσει) και απόθεμα της αξιοπιστίας με την οποία ο κόσμος περιέβαλε εξ αρχής αυτήν την κυβέρνηση. |
||
| εδώ σε θέλω {κάβουρα/μάστορα} | ⊂ ΔΥΣΚΟΛΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
εδώ σε θέλω κάβουρα
εδώ σε θέλω μάστορα Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «εδώ σε θέλω μάστορα», όταν προκαλούμε κάποιον να κάνει κάτι που είναι δύσκολο. Παραδείγματα ◉ Για ένα τιραμισού χωρίς γλουτένη θέλεις μασκαρπόνε χωρίς γλουτένη. Εδώ σε θέλω μάστορα. Πού να το βρω εδώ; ◉ Μαγείρεψε κι εσύ τη συνταγή. Εδώ σε θέλω κάβουρα, πώς περπατούν στα κάρβουνα. Μεταφορικό < Μεταφορικό: από την παροιμία «Εδώ σε θέλω κάβουρα, πώς περπατούν στα κάρβουνα» για κάτι που είναι πολύ δύσκολο Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| έκθεση [ΠΡΟΘΦσε] | ⊂ ΕΠΙΔΡΑΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
έκθεση [ΠΡΟΘΦσε]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «έκθεση σε ακτινοβολία», όταν αναφερόμαστε σε κάτι βρίσκεται υπό την επίδραση της ακτινοβολίας. Παραδείγματα ◉ Η χρόνια έκθεση στον ήλιο μπορεί να προκαλέσει στα μάτια καταρράκτη, πτερύγιον και ακανθοκυτταρικό καρκίνο στον επιπεφυκότα του ματιού. |
||
| διάβαζε [ΟΦ] | ⊂ ΕΞΗΓΗΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
διάβαζε [ΟΦ]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, «ο πρόεδρος έστειλε μήνυμα (διάβαζε διαταγή)», όταν θέλουμε να διευκρινίσουμε ότι το μήνυμα είναι στην πραγματικότητα διαταγή. Παραδείγματα ◉ Στην ατζέντα τίθεται και θέμα επανεξέτασης (διάβαζε μείωσης) της φορολογίας των Ανωνύμων Εταιρειών, στο πλαίσιο της εναρμόνισης της φορολογίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. |
||
| ([ΡΦ]) εδώ κι εκεί | ⊂ - ΤΑΚΤΟΠΟΙΗΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
[ΡΦ] εδώ κι εκεί
εδώ κι εκεί Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, ότι «βάζω κάτι εδώ κι εκεί», όταν βάζω κάτι σκόρπια, χωρίς να το τακτοποιώ. Παραδείγματα ◉ Έπιπλα δεν είχε και τα ρούχα ήταν διασκορπισμένα εδώ κι εκεί κι άλλα ήταν πεταμένα στα μπαούλα. |
||
| δεν θέλω {πάρε δώσε/πολλά πολλά} | ⊂ ΣΥΝΔΕΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν θέλω πάρε δώσε
δεν θέλω πολλά πολλά Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, ότι «δε θέλω πολλά πολλά», όταν δε θέλω να έχω σχέση με κάποιον/κάτι. Παραδείγματα ◉ Ωστόσο -όπως μου είπε η φίλη μου- τυπικός έως απόμακρος με τον κόσμο που του μιλούσε, έδειχνε οτι δεν ήθελε πολλά πολλά. |
||
| δεν έφτανε [ΟΦ1], ήρθε και [ΟΦ2] | ⊂ ΔΙΑΔΟΧΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν έφτανε [ΟΦ1], ήρθε και [ΟΦ2]
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, ότι «δε μας έφτανε η κρίση, ήρθε και ο κορονοϊός», όταν μια δυσάρεστη κατάσταση, όπως την κρίση την ακολουθεί μια άλλη δυσάρεστη κατάσταση, όπως ο κορονοϊός. Παραδείγματα ◉ Δεν έφτανε η χαμηλή ορατότητα λόγω σκιάς ήρθε και η σκόνη… |
||
| δεν [ΡΦ] παρά (μόνο) [Φ] | ⊂ ΑΠΟΚΛΕΙΣΤΙΚΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν [ΡΦ] παρά μόνο [Φ]
δεν [ΡΦ] παρά [Φ] Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, ότι «δε μιλάω παρά μόνο ελληνικά», όταν μιλάω μόνο, αποκλειστικά ελληνικά. Παραδείγματα ◉ Η αποστολή, όμως, άργησε λίγο και έτσι δεν είχαμε παρά ελάχιστο χρόνο για να αφήσουμε τα πράγματά μας στο ξενοδοχείο. Συμπλήρωση κενών ⓘ ΡΦ = έχω, είμαι, ξέρω, αφήνω, βγάζω, θέλω |
||
| δεν [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πέφτει λόγος | ⊂ ΑΠΟΨΗ/ΑΠΑΓΟΡΕΥΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
δεν [ΚΛΙΤΙΚΟγενική] πέφτει λόγος
Ορισμός ✎Λέμε, για παράδειγμα, ότι «δε μου πέφτει λόγος», όταν δε με αφορά κάτι και γι’ αυτό δεν έχω το δικαίωμα να πω τη γνώμη μου. Παραδείγματα ◉ Κι έτσι έχουμε φτάσει στο σημείο ο άνθρωπος της επιστήμης να μην έχει πια λόγο για τα σοβαρά γενικότερα προβλήματα, προπάντων να μην του πέφτει λόγος για τα πιο μεγάλα ζητήματα της φιλοσοφίας. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
