Λεξικό Φρασεολογισμών (Θώμου et al. 2026)
Όλα τα λήμματα
| Φράσημα | Καθοδηγητική λέξη | Συχνότητα |
|---|---|---|
| μιλάω με τα μάτια | ⊂ ΕΠΙΚΟΙΝΩΝΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μιλάω με τα μάτια
Ορισμός ✎ Λέμε ότι «μιλάμε με τα μάτια», όταν επικοινωνούμε πάρα πολύ καλά. Παραδείγματα ◉ Μιλάμε με τα μάτια, επικοινωνούμε σαν αδέλφια κι αυτό θα φανεί στην παράσταση. Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| μιλάω ευθέως | ⊂ ΑΜΕΣΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μιλάω ευθέως
Ορισμός ✎ Λέμε ότι «μιλάω ευθέως», όταν μιλάω με άμεσο τρόπο, χωρίς περιστροφές. Παραδείγματα ◉ Μόλις με είδε κούνησε το κεφάλι του, πήρε μια παύση κι αφού με χαιρέτησε μου μίλησε ευθέως, όπως πάντα. Συνώνυμα ≈ [ΡΦ] ορθά κοφτά |
||
| κάτω [ΟΦ] | ⊂ ΔΙΑΔΗΛΩΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάτω [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «κάτω η βία», όταν κάνουμε μια διαδήλωση κατά της βίας. Παραδείγματα ◉ Όλα τα όπλα συμφώνησαν να αρχίσουν την αντίστασή τους λέγοντας «κάτω ο πόλεμος, ναι στην ειρήνη». Μεταφορικό < Μεταφορικό: όταν νικάω τον αντίπαλο, τον ρίχνω κάτω |
||
| κράτηση {δωματίου/εισιτηρίου/θέσης/ξενοδοχείου/τραπεζιού} | ⊂ ΚΡΑΤΗΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κράτηση δωματίου
κράτηση εισιτηρίου κράτηση θέσης κράτηση ξενοδοχείου κράτηση τραπεζιού Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «κράτηση μιας θέσης», όταν αναφερόμαστε στο ότι κάποιος κανονίζει από πριν να βρει αυτή τη θέση, συνήθως σε μέσα μαζικής μεταφοράς, σε εστίαση και για διαμονή. Παραδείγματα ◉ Τέλος τα τριτοκοσμικά λιμάνια -τόπος «βασανιστηρίων» κάθε καλοκαίρι για τους επιβάτες- αφού από χθες τέθηκε σε πλήρη εφαρμογή το ηλεκτρονικό σύστημα κράτησης θέσεων και έκδοσης εισιτηρίων και αποδείξεων μεταφοράς αυτοκινήτων στα ακτοπλοϊκά πλοία. ◉ Σας δίνουμε και μερικά τηλέφωνα, επειδή είναι δύσκολο να βρει κανείς θέση σε καλό και φθηνό γαλλικό εστιατόριο αν δεν έχει κρατήσει τραπέζι από την προηγούμενη μέρα. Εναλλακτικές μορφές φρασήματος ⧉ κρατάω {θέση/δωμάτιο/τραπέζι} |
||
| λες και δεν [ΡΦ] | ⊂ ΟΜΟΙΟΤΗΤΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
λες και δεν [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «λες και δεν έχει γίνει», όταν κάτι είναι σαν να μην έχει γίνει. Παραδείγματα ◉ Ο ποδοσφαιριστής έδειξε στη χθεσινή προπόνηση ότι βρίσκεται σε πολύ καλή κατάσταση, λες και δεν έκανε ποτέ εγχείρηση! |
||
| λες να [ΡΦ]; | ⊂ ΑΠΟΡΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
λες να [ΡΦ];
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «λες να έρθει;», όταν θέλουμε να κάνουμε μια ερώτηση με την οποία συνήθως εκφράζουμε ανησυχία ή απορία για το αν θα έρθει κάποιος/κάτι. Παραδείγματα ◉ Λες να θέλει να μου μιλήσει; |
||
| μακριά από [ΟΦ] | ⊂ ≠ ΕΠΙΘΥΜΙΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μακριά από [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «μακριά από τον πόλεμο», όταν θέλουμε να ευχηθούμε να μη συμβεί σε μας ή κοντά μας ο πόλεμος. Παραδείγματα ◉ Μακριά από τις ξένες επεμβάσεις, που μόνο την καταστροφή μας θέλουν. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| μαύρο φίδι που [ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] έφαγε | ⊂ ΠΡΟΕΙΔΟΠΟΙΗΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μαύρο φίδι που [ΚΛΙΤΙΚΟαιτιατική] έφαγε
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «μαύρο φίδι που σε έφαγε», όταν θέλουμε να απειλήσουμε κάποιον ότι θα πάθει κάτι άσχημο αν δεν κάνει κάτι. Παραδείγματα ◉ Αυτός είναι ο νόμος του θεού-χρήματος κι όποιος δεν τον υπακούει, μαύρο φίδι που τον έφαγε. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| με ή χωρίς [ΟΦ] | ⊂ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
με ή χωρίς [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «με ή χωρίς κάτι», όταν δεν έχει σημασία αν υπάρχει ή δεν υπάρχει κάτι. Παραδείγματα ◉ Γι’ αυτό και οι εργένηδες διαβάζουν περισσότερο από εκείνους που συζούν ή είναι παντρεμένοι με ή χωρίς παιδιά. |
||
| με τι καρδιά [ΡΦ]; | ⊂ ≠ ΕΠΙΘΥΜΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
με τι καρδιά [ΡΦ];
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «με τι καρδιά να φύγεις;», όταν θέλουμε να σχολιάσουμε ότι δεν έχουμε όρεξη, δε θέλουμε να φύγουμε. Παραδείγματα ◉ Σε αναμονή της εξέλιξης των δεικτών θνησιμότητας στα δημόσια νοσοκομεία, με τι καρδιά να ευχηθείς «καλά Χριστούγεννα»; Μεταφορικό < Μεταφορικό: η καρδιά συνδέεται με τα συναισθήματα του ανθρώπου Ύφος ♢ Προφορικό |
||
| μετά [ΟΦγενική] | ⊂ ΤΡΟΠΟΣ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μετά [ΟΦγενική]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, «μετά χαράς», όταν κάτι γίνεται με χαρά. Παραδείγματα ◉ Η προσωπικότητα και η ανατροφή των ατόμων, σχεδόν μετά βεβαιότητος, είναι υπεύθυνες για διαφορές που παρατηρούνται. Ύφος ♢ Λόγιο |
||
| μόνο που [ΡΦ] | ⊂ ΑΝΤΙΘΕΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μόνο που [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, θα έρθω «μόνο που θα μείνω για λίγο», όταν θέλουμε να τονίσουμε το γεγονός ότι θα έρθω με τον περιορισμό, την προϋπόθεση ότι θα μείνω για λίγο. Παραδείγματα ◉ Οι αλλαγές, όμως, υποχρεωτικά θα έρθουν, μόνο που δεν πρέπει να γίνουν μέσα από πίεση. |
||
| κάνω γαργάρα [ΟΦ] | ⊂ ≠ ΠΡΟΣΟΧΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάνω γαργάρα [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάνω γαργάρα κάτι», όταν κάνω, προσποιούμαι ότι κάτι δεν υπάρχει, δεν του δίνω καθόλου σημασία. Παραδείγματα ◉ Επειδή διανύουμε την τελευταία εβδομάδα πριν από τα Χριστούγεννα, ήθελα να φανώ ευγενής, γι’ αυτό και έκανα γαργάρα τα όσα γνωρίζω ότι λένε πίσω από την πλάτη μου για μένα. Μεταφορικό < Μεταφορικό: όπως φτύνουμε, βγάζουμε τη γαργάρα, δεν την κρατάμε μέσα μας Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| κάνω {ντόρο/πάταγο} | ⊂ ΑΝΤΙΔΡΑΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάνω ντόρο
κάνω πάταγο Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάνω πάταγο», όταν προκαλώ έντονες αντιδράσεις, συζητήσεις, αρνητικές ή θετικές. Παραδείγματα ◉ Ο Φρανκ Σινάτρα έκανε πάταγο και δημιουργούσε την είδηση όχι μόνο τραγουδώντας αλλά και με την ίδια τη ζωή του. Μεταφορικό < Μεταφορικό: οι πολλές αντιδράσεις κάνουν θόρυβο Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| κάνω τον κόπο [ΡΦ] | ⊂ ΠΡΟΣΠΑΘΕΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάνω τον κόπο [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάνω τον κόπο να βρω κάτι», όταν προσπαθώ να βρω κάτι παρόλο που δε μου φαίνεται ευχάριστο. Παραδείγματα ◉ Όσοι έκαναν τον κόπο να διαβάσουν το εκπληκτικό ντοκουμέντο που έφερε στο φως ο «Ιός» το περασμένο Σάββατο για τα τρομακτικά ποσοστά εγκληματικότητας των Ελλήνων μεταναστών στη Νέα Υόρκη το 1929, ίσως δουν με πιο ψύχραιμο μάτι τα όσα συμβαίνουν σήμερα και εδώ. ◉ Ο πατέρας μου είπε πως αν δε δουλεύω σκληρά να μην κάνω τον κόπο να γίνω τραγουδιστής. |
||
| κάνω φύλλο και φτερό [ΟΦ] | ⊂ ΑΝΑΖΗΤΗΣΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάνω φύλλο και φτερό [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάνω φύλλο και φτερό το σπίτι», όταν ψάχνω με πολύ μεγάλη προσοχή για να βρω κάτι σε όλο το σπίτι, προκαλώντας συνήθως αναστάτωση. Παραδείγματα ◉ Ελεγκτές της Οικονομικής Επιτροπής και της Οικονομικής Αστυνομίας έκαναν φύλλο και φτερό τα αρχεία των τραπεζικών λογαριασμών που διατηρεί ο ίδιος με τη σύζυγό του. Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| κάνω χάρη [ΠΡΟΘΦσε] | ⊂ ΕΠΙΘΥΜΙΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάνω χάρη [ΠΡΟΘΦσε]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάνω χάρη σε κάποιον», όταν κάνω το χατίρι σε κάποιον, ικανοποιώ τις επιθυμίες του. Παραδείγματα ◉ Έλεγα στον εαυτό μου ότι είχε ανάγκη να είναι διαρκώς απασχολημένη, ότι της έκανα χάρη που άφηνα εκείνη να ετοιμάσει τα πάντα. Ύφος ♢ Ειρωνικό |
||
| κάνω {διακοπές/Χριστούγεννα} ([ΠΡΟΘΦσε]) | ⊂ ΧΡΟΝΟΣ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάνω διακοπές [ΠΡΟΘΦσε]
κάνω διακοπές κάνω Χριστούγεννα [ΠΡΟΘΦσε] κάνω Χριστούγεννα Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάνω Χριστούγεννα στην Αθήνα», όταν περνάω την περίοδο των Χριστουγέννων στην Αθήνα. Παραδείγματα ◉ Εκείνο το καλοκαίρι, κάναμε διακοπές όπως συνήθως στη φάρμα του παππού μου. |
||
| καρφώνω το βλέμμα μου ([ΠΡΟΘΦσε]) | ⊂ ΒΛΕΠΩ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
καρφώνω το βλέμμα μου [ΠΡΟΘΦσε]
καρφώνω το βλέμμα μου Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «καρφώνω το βλέμμα μου σε ένα σημείο», όταν κοιτώ επίμονα, σταθερά σε ένα σημείο. Παραδείγματα ◉ Άλλες φορές πάλι, κάρφωνε το βλέμμα του στο κάδρο με τους ναυτικούς κόμπους και προσπαθούσε με το μυαλό του να καταλάβει πώς φτιάχνονται, πώς λύνονται και πώς δένονται. Μεταφορικό < Μεταφορικό: όπως όταν καρφώνω κάτι για να μείνει σταθερό στη θέση του |
||
| κάτι τρέχει μεταξύ [ΟΦπρόσωπο] | ⊂ ΣΧΕΣΗ ⊃ ΕΡΩΤΙΚΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κάτι τρέχει μεταξύ [ΟΦπρόσωπο]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κάτι τρέχει μεταξύ της Μαρίας και του Γιώργου», όταν είμαστε σχεδόν σίγουροι, υποπτευόμαστε ότι η Μαρία και ο Γιώργος έχουν ερωτική σχέση. Παραδείγματα ◉ Γι’ αυτόν τον λόγο, κι όταν ακόμη δε συμβαίνει στην πραγματικότητα τίποτα μεταξύ ενός κινηματογραφικού ζευγαριού, για λόγους καθαρά διαφημιστικούς αφήνονται επιμελώς υπόνοιες ότι κάτι τρέχει μεταξύ τους και εκτός γυρισμάτων. Μεταφορικό < Μεταφορικό: κάτι τρέχει = κάτι συμβαίνει Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| κρατάω {ημερολόγιο/σημειώσεις} | ⊂ ΔΗΜΙΟΥΡΓΙΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κρατάω ημερολόγιο
κρατάω σημειώσεις Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κρατάω ημερολόγιο», όταν γράφω, καταγράφω ημερολόγιο. Παραδείγματα ◉ Ο πατέρας ακόμα κρατούσε σημειώσεις σε ένα μικρό σημειωματάριο. |
||
| κρατάω στα χέρια μου [ΟΦ] | ⊂ ΕΞΟΥΣΙΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
κρατάω στα χέρια μου [ΟΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «κρατάω στα χέρια μου την οικονομία», όταν έχω τον έλεγχο της οικονομίας. Παραδείγματα ◉ «Είναι προφανές», τονίζει, ότι η πολιτεία θέλει να κρατά στα χέρια της ορισμένες δυνατότητες, για να τις χρησιμοποιεί ανάλογα με τις περιστάσεις. Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| με αυτά και με αυτά [ΡΦ] | ⊂ ≠ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΗΤΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
με αυτά και με αυτά [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «με αυτά και με αυτά τελείωσε η συνάντηση», όταν χωρίς να γίνει κάτι ιδιαίτερο τελείωσε η συνάντηση. Παραδείγματα ◉ Με αυτά και με αυτά το δημογραφικό πρόβλημα αποτελεί το μεγαλύτερο εντέλει πρόβλημα της χώρας, αφού σε μία επταετία ο πληθυσμός μειώθηκε. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| μένει να [ΡΦ] | ⊂ ΕΚΚΡΕΜΟΤΗΤΑ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μένει να [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μένει να γίνει κάτι», όταν πρέπει να γίνει κάτι που δεν έχει τελειώσει. Παραδείγματα ◉ Μένει, συνεπώς, να αποδείξουμε ότι η μεγάλη και ακριβή παραγωγή είναι και συνώνυμη με την ποιότητα. Συνώνυμα ≈ {αυτό/το μόνο} που μένει είναι {[ΟΦ]/ΡΦ]} |
||
| μένω με την εντύπωση [ΡΦ] | ⊂ ΑΠΟΨΗ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μένω με την εντύπωση [ΡΦ]
Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μένω με την εντύπωση ότι έφυγε», όταν μετά από αυτά που είδα πιστεύω ότι, μου φαίνεται ότι έφυγε. Παραδείγματα ◉ Τον τελευταίο καιρό μένω με την εντύπωση ότι η παρατεταμένη οικονομική κρίση έχει αρχίσει να επηρεάζει, πραγματικά, όμως, και όχι στα λόγια, τη νοητική και συναισθηματική ισορροπία φίλων και γνωστών. Μεταφορικό < Μεταφορικό: η εντύπωση είναι σαν την εικόνα που φτιάχνουμε στο μυαλό μας |
||
| μένω {(μέσα) σε/έξω από} {το παιχνίδι/τον χορό} | ⊂ (≠) ΣΥΜΜΕΤΟΧΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μένω μέσα στο παιχνίδι
μένω στο παιχνίδι μένω μέσα στον χορό μένω στον χορό μένω έξω από το παιχνίδι μένω έξω από τον χορό Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μένω μέσα στον χορό», όταν συμμετέχω σε μια διαδικασία, κατά την οποία συνήθως παίρνονται σημαντικές αποφάσεις. Παραδείγματα ◉ Αλλά και η Γαλλία με τη Γερμανία μοιράστηκαν τις πιο σημαντικές γενικές διευθύνσεις, ενώ πολλές μικρές χώρες-μέλη έμειναν πάλι έξω από τον χορό. Μεταφορικό < Μεταφορικό Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| μένω {στη σκιά/στο περιθώριο/στο σκοτάδι} | ⊂ ≠ ΓΝΩΣΤΟΠΟΙΗΣΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μένω στη σκιά
μένω στο περιθώριο μένω στο σκοτάδι Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μένω στη σκιά», όταν δε φαίνομαι, δεν αναδεικνύομαι, γιατί δεν υπάρχουν οι κατάλληλες συνθήκες για να μπορούν να με δουν. Παραδείγματα ◉ Ταινίες που εντυπωσίασαν και πρόκειται να εντυπωσιάσουν, αλλά και ταινίες που έμειναν στη σκιά των μεγάλων παραγωγών της βιομηχανίας του κινηματογράφου. Μεταφορικό < Μεταφορικό |
||
| μένω {στη μνήμη/στην ιστορία} | ⊂ ΦΗΜΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μένω στη μνήμη
μένω στην ιστορία Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μένω στην ιστορία», όταν θα με θυμούνται για πολύ καιρό για κάτι που έχω κάνει. Παραδείγματα ◉ Ο Σάμιουελ Μορς έμεινε στην ιστορία για τον περίφημο κώδικά του και την εφεύρεση του ηλεκτρομαγνητικού τηλέγραφου. Συνώνυμα ≈ αφήνω εποχή |
||
| μένω {κόκαλο/με το στόμα ανοιχτό/σύξυλος} | ⊂ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ ⊃ ΕΚΠΛΗΞΗ | ★★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μένω κόκαλο
μένω με το στόμα ανοιχτό μένω σύξυλος Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μένω σύξυλος», όταν δεν ξέρω πώς να αντιδράσω σε κάτι που άκουσα ή είδα χωρίς να το περιμένω και μου προκάλεσε μεγάλη έκπληξη. Παραδείγματα ◉ Ο νεαρός δεν περίμενε αυτήν την απάντηση καθόλου, έμεινε σύξυλος γονατισμένος και η κοπέλα έφυγε κλαίγοντας. Ύφος ♢ Ανεπίσημο |
||
| μιλάω στην {καρδιά/ψυχή} [ΟΦπρόσωπο_γενική] | ⊂ ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑ | ★ |
|
Πραγματώσεις φρασήματος
μιλάω στην καρδιά [ΟΦπρόσωπο_γενική]
μιλάω στην ψυχή [ΟΦπρόσωπο_γενική] Ορισμός ✎ Λέμε, για παράδειγμα, ότι «μιλάω στην καρδιά κάποιου», όταν συγκινώ κάποιον, προκαλώ σε κάποιον συναισθηματική ταραχή. Παραδείγματα ◉ Η Δανάη από τη μεριά της δεν έμπαινε στη διαδικασία να σκεφτεί γάμους και παιδιά, θεωρούσε πως είναι νωρίς ακόμα, όμως ο Χριστόφορος είχε καταφέρει να μιλάει στην καρδιά της και αυτό την έκανε να νιώθει πολύ όμορφα. Συνώνυμα ≈ αγγίζω την ψυχή [ΟΦπρόσωπο_γενική] Μεταφορικό < Μεταφορικό: η ψυχή/καρδιά συνδέεται με τα συναισθήματα |
||
